Uitkeringen en belastingen, onafhankelijk van de gezinssituatie. Het kan, het is niet eens moeilijk.
De hoeksteen, dat was het gezin in ieder geval een halve eeuw geleden, toen er nauwelijks scheidingen waren in ons land en scheiden onmogelijk was in Italië. Nu blijken twee op de drie huwelijken vroeg of laat op de klippen te lopen. Bij een dergelijke drastische maatschappelijke evolutie is een moment van bezinning gepast.
Niet zozeer over wat men kan doen om het te voorkomen. Dat heeft men allicht al die tijd geprobeerd. Wel over de bestuurlijke gevolgen van onze levenswijze.
Want onze wetgeving, onze sociale gewoonten, ons onderwijs en onze belastingen werden ontworpen in een 'verkeerde' tijd, althans in het licht van deze nieuwe realiteit. In de 'verkeerde tijd' was een gezin met een man en een vrouw de norm. Afwijkende vormen konden worden behandeld als uitzonderingen.
Het hoeft geen betoog dat in de geesten van de bedenkers van de wetten van 50 jaar of meer geleden uitgegaan werd van een 'beeld' van een klassiek gezin. Adoptiekinderen, draagmoeders, samenwonenden, spermadonoren, homokoppels met kinderen, het zijn nieuwe maatschappelijke verschijnselen die in het ontwerp niet voorkwamen. De ontwerpers hadden ook nooit gedacht dat een huwelijksverbintenis zo volatiel zou worden.
De disfuncties die ontstaan uit de 'mismatch' tussen de huidige realiteit en het beeld dat de systeemontwerpers van onze maatschappij voor ogen hadden, worden nog het best geïllustreerd door de misbruiken in de sociale zekerheid: koppels die theoretisch apart wonen maar hetzelfde bed delen, alleenstaande ouders die niet alleen zijn, schijnhuwelijken.
Misschien is het mogelijk een systeem van belastingen en sociale zekerheid te bedenken waarin het begrip gezin niet meer voorkomt. Dan zijn alle misbruiken per definitie onmogelijk. Zo'n systeem zou uiteraard minder 'onderhoud' vergen en wellicht rechtvaardiger zijn. Kindergeld, werkloosheidsvergoeding, belastingen: onafhankelijk van de gezinssituatie. Het kan. Het is niet eens moeilijk. Dan wordt het nog gemakkelijker het invullen van een - uiteraard individuele en niet meer familiale - belastingbrief over te laten aan de overheidsadministratie op basis van de gegevens verstrekt door werkgevers en uitkeringsorganismen.
Misschien zijn er vandaag zelfs meer voor- dan nadelen aan de individualisering van sociale rechten en plichten. Er zouden in ieder geval minder scheidingen zijn. Want nu zijn er heel veel 'fiscale' scheidingen, mensen die scheiden om dan als zogezegde alleenstaande hogere uitkeringen te trekken. Samenwonen zouden niet meer bestraft worden, zoals nu het geval is. Meer mensen die samenwonen is ook sociaal en economisch een goede zaak.
Uit: De Tijd, 28/05/2011
