Het verdriet van links: we zijn alles gaan bekijken door een kapitalistische bril

12 september 2013

Artikel uit De Morgen Opinie: Ferdi De Ville is verbonden aan de vakgroep Politieke Wetenschappen van de Universiteit Gent. Hij is lid van Poliargus en van de Vrijdaggroep. "We zijn alles en iedereen gaan bekijken door een kapitalistische bril", schrijft hij. En: "Het verdriet van links is het wantrouwen in de politiek en de instellingen van de welvaartsstaat."

Barslechte peilingen en een (herhaalde) oproep van Carl Devos om de sp.a op te doeken - of liever: om te vormen tot een brede progressieve, niet exclusief socialistische beweging - moeten pijn doen bij de partijtop en de (schaars wordende) trouwe militant. Niet alles is slecht, zo verdedigt de leiding zich en dat erkennen vriend en eerlijke vijand: de regering-Di Rupo heeft een aardig palmares bij elkaar bestuurd en houdt België in ranglijstjes van economische prestaties bovenaan. De sp.a-ministers hebben daar hun aandeel in: Vande Lanotte wordt met bewondering of afgrijzen de premier achter de schermen genoemd, en met Crombez en De Coninck hebben ze elk gedaan wat hun voorgangers niet konden: respectievelijk het feitelijke monopolie van Electrabel breken, de fiscale fraude aanpakken en vooruitgang boeken in het dossier van het eenheidsstatuut.

Maar goed bestuur blijkt volgens de peilingen electoraal niet te zullen baten en ook de inhoudelijke vernieuwingsoperatie is niet aangeslagen; bijna alle aandacht bij het laatste ging naar de bijsturing van het hoofddoekstandpunt.

Wervend verhaal
Als links uit de malaise wil geraken, dan moeten we eerst vaststellen wat de oorzaken ervan zijn. Daar worden al sinds Thatcher-Reagan en de implosie van de Sovjet-Unie en daarmee het reëel bestaande alternatief voor het neoliberale kapitalisme boekenkasten over volgeschreven, maar laat me toch ook een poging wagen.

Een dooddoener: het verdriet van links is dat het geen wervend verhaal meer heeft voor deze tijden. Op welke manier? Ten eerste, haar klassieke strijdpunt van verbetering van de levensomstandigheden van de arbeidersklasse slaat niet meer aan, om twee redenen. De arbeidersklasse bestaat niet of nauwelijks meer en de aanklacht dat het kapitalistisch systeem (absoluut) verpaupert, is niet meer geloofwaardig. De sociaaldemocratie is het slachtoffer van haar eigen succes: de welvaartsstaat heeft - ook door het kapitalisme (over)leefbaar te maken - de welvaart van iedereen bevorderd waardoor solidariteit en gelijkheid niet meer urgent zijn.

Twee, links heeft na de oorlog te veel gefocust op besturen, het uitbouwen en vervolgens beschermen van de welvaartsstaat, en te weinig op het bespelen van de harten en de geesten. Links kan er zich, terecht, over beklagen en bewenen, maar is er zelf medeverantwoordelijk voor: het verdriet van links is het wantrouwen in de politiek en de instellingen van de welvaartsstaat.

Wat Tom Lanoye vorige week in deze krant 'anekdotisch conservatisme' noemde, vat dit probleem perfect samen. Elke werkonwillige werkloze is vandaag voor velen het bewijs dat de welvaartsstaat profiteurs baart. Elke politieke benoeming, elk inhoudelijk compromis bevestigt dat politici egoïstische hypocrieten zonder scrupules zijn. Deze wijdverspreide kijk op politiek, dagelijks bevestigd in en door de media, is niet zonder gevolgen. Voor links, dat gelijkheid, solidariteit en broederschap nog steeds wil realiseren door herverdeling, regulering en publieke goederen, is de staat (en andere overheden) nog steeds het belangrijkste instrument. Elke anekdote over de gecorrumpeerde politiek of het medeplichtige middenveld is een overwinning voor rechts, want terreinwinst van de markt op de politiek en maatschappij. Schandalen, of bijvoorbeeld ook excessieve salarissen, in de privé worden trouwens veel minder aanstootgevend gevonden. Integendeel, ze zijn het normale, hebzuchtige, cynische gedrag van individuen in een competitieve marktomgeving. Dat is het verdriet van links: we zijn alles en iedereen gaan bekijken door een kapitalistische bril: als een egoïstisch welvaartsmaximaliserend individu, dat profiteert van de sociale zekerheid waar mogelijk, als een politicus die alleen maar aan zichzelf denkt, maar die zich in de private economie gewoon gedraagt zoals het systeem verwacht.

Basisinkomen
Het is vanuit deze twee lessen dat links aan een nieuw verhaal moet bouwen. Hoe? Links moet mijns inziens weg van een materialistische kijk op vooruitgang die haar dwingt om rechts te volgen in de logica dat groei - en dus competitiviteit - nog steeds prioritair is, want nodig voor sociale vooruitgang. Zelfs na de crisis zijn we rijker dan ooit tevoren en toch is er een absolute consensus dat we langer moeten werken waar links niets tegen inbrengt. Als we loslaten dat economische groei nog steeds noodzakelijk is en we daarvoor een kapitalistisch (egoïstisch en cynisch) mensbeeld moeten tolereren, dan ontstaat er ook weer ruimte voor een solidair en broederlijk discours.

Een concrete maatregel die daarbij past, is het basisinkomen. Als we het eens zijn dat we niet langer sommige mensen in (relatieve) armoede moeten stoppen om de armoede in de maatschappij als geheel te minimaliseren (de functie van geen of lage werkloosheidsuitkeringen), en iedereen het recht verwerft op een inkomen dat een deugdelijk leven garandeert, dan zal ook de negatieve perceptie van de 'profiteurs' verdwijnen.

Zulk echt alternatief, aangepast aan de huidige situatie waar al lang geen absolute materiële nood meer heerst, zou weer meer kleur en smoel geven aan links, veel meer dan de (correcte) amendementjes bij het neoliberalisme nu dat een sociaal meer gelijk en ecologisch meer duurzaam kapitalisme efficiënter werkt. Voor dergelijk progressief project van de 21e eeuw kan een linkse hergroepering, die sociaaldemocraten, ecologisten en de christelijke arbeidersbeweging verenigt, inderdaad perfect dienst doen.

Bron: De Morgen, 10 september 2013 

← Terug naar het overzicht

Meer nieuws

  1. 7 september 2017 In dialoog met politici over het basisinkomen: zaterdag 23 september 2017
  2. 23 juni 2017 Betaalbaarheid basisinkomen
  3. 29 maart 2017 Basisinkomen voor iedereen: durven we het aan?
  4. 4 januari 2017 Wat als... iedereen zomaar 560 euro per maand krijgt
  5. 27 december 2016 Zes op tien Vlamingen wil basisinkomen voor iedereen