"Ik zweer bij nederigheid, behalve als ik gelijk heb"

26 januari 2015

Tijdens een winterwandeling in zijn thuisbasis Sint-Truiden speelt Roland Duchâtelet - ondernemer, luis in de pels van de politiek enveelbesproken voorzitter van Standard Luik - open kaart. 'Ik wil volstrekt niets meer bereiken. Alles wat ik doe is tijdverdrijf.''Ik ben een ingenieur.' Het zinnetje zal als een rode draad door zijn betoog lopen. En niet alleen omdat er ingenieur op zijn diplomastaat. 'Ik ben het van nature', zegt Roland Duchâtelet (68). 'Het zit in mij om de dingen anders en beter te willen maken. Ik weet nietvanwaar dat komt of hoever dat teruggaat, het is er gewoon. Dingen veranderen geeft me voldoening.'We zijn in Wilderen, een deelgemeente van Sint-Truiden, de stad waar Duchâtelet woont en tot 2012 een schepenambt - onder meerFinanciën, Mobiliteit en Stadskernvernieuwing - bekleedde voor Open VLD. Hij heeft een route uitgestippeld van het kasteel vanDuras, van dezelfde architect als het paleis van Laken en bijna een kopie, naar de brouwerij van Wilderen. 'Ik wandel graag en jog eenaantal keren per week. Bewegen is belangrijk. Het lichaam is een machine. Je moet elk onderdeel goed verzorgen of de machine zalhier en daar beginnen haperen.''Het kasteel is erfgoed van grote waarde', vertelt hij. 'Maar het kost handenvol geld om te onderhouden. Veel mensen denken dat deadel in het geld zwemt. Wel, de graaf die in dat kasteel woont, rijdt zelf met zijn tractor op zijn velden. Als je als overheid dat erfgoedwilt behouden, dan kan je ervoor kiezen er geld tegenaan te gooien en daar te stoppen. Of je kan doen zoals Sint-Truiden. Wij latentoe dat er een aantal evenementen per jaar worden georganiseerd, zoals een megatrouwfeest of een productvoorstelling. Zo raken deonderhoudskosten van de graaf min of meer gedekt. Iedereen gelukkig.'In Sint-Truiden heeft de ingenieur zijn zaakjes op orde. 'U weet dat ik ook in de senaat heb gezeten. Wel, het lokale niveau iswendbaar. Hier krijg je nog iets gedaan.''Die jonge CD&V'er had het over de taxshift, maar besefte niet dat ik de uitvinder ervan was.'Duchâtelet, zoon van een rijkswachtofficier, is een briljant ondernemer. Met twee collega's bouwde hij een elektronica-imperium uitdat vandaag met Melexis, een leverancier van chips en sensoren aan de auto-industrie, wereldfaam geniet. Zijn succes maakte hemtot een van de rijkste mensen van het land. Enkele jaren geleden werd zijn vermogen op een half miljard euro geschat. Maar hetgrote publiek leerde hem midden jaren negentig kennen als vader van Vivant, een politieke beweging die nooit echt van de grond isgekomen.Al ziet Duchâtelet dat anders. 'Het programma van Vivant draaide rond een basisinkomen voor iedereen en een taxshift. Weg vanarbeid, naar consumptie. Wel, ik krijg nu toch gelijk? Er wordt over niets anders gesproken. Onlangs zat ik op Actua TV in een debatmet een jonge CD&V'er. Hij had het over de noodzaak van een taxshift, maar besefte niet dat de uitvinder ervan tegenover hem zat!'Hij lacht. 'Ook geld uitdelen aan mensen wordt de normaalste zaak van de wereld. Je zult dat zien. There is no other way. Al duurt hetmisschien nog twintig jaar voor dat basisinkomen er komt. Dat maak ik misschien niet meer mee, nee. Goed, dan is dat zo.'Duchâtelet praat niet over zijn maatschappijvisie, hij ratelt. Zonder enige twijfel. 'Ik heb ook gelijk, ik ben honderd procent zeker.Waarom? Ik gebruik mijn gezond verstand.' Wie met Duchâtelet heeft samengewerkt, weet wat dat 'gezond verstand' inhoudt. De manis een wervelwind, een razendsnelle denker die vooruitkijkt. 'Ik kan extrapoleren, vijf jaar vooruitkijken. De meeste mensen hebbenblijkbaar niet het vermogen zich te verplaatsen in de tijd. Ik wel. Ik heb het altijd interessant gevonden om na te denken hoe de wereldzal veranderen. Ook bij het ondernemen. Toen ik 15 jaar geleden internetbedrijven oprichtte of kocht, deed ik dat omdat ik wist: daargaat het gebeuren.'Vivant ontstond vanuit de vaststelling dat het grondig misliep met België. 'In 1993 bestond het algemene idee dat we in de shit zaten.'Hij grinnikt. 'Ja, toen al. Het land zat vast en moest worden hervormd. Er is toen een brede oproep gekomen om mee na denken. Hoekunnen we eruit raken? De koning vroeg dat, de vakbonden, de socialistische partij. Ik heb toen goed nagedacht. Omdat ik dat leuk eninteressant vond. Ik begon met alle inkomens van de cafés en restaurants in België af te zetten tegen het inkomen van de overheid.Dat moest ongeveer gelijk zijn, dacht ik. Het was een schok toen ik vaststelde dat de overheid vijftig keer meer binnenkreeg dan decafés en restaurants. ''De socialisten organiseerden toen een open debat in Brussel. Ik daarnaartoe. Ik was al ondernemer, maar nog niet bekend. Ik hadmijn laptop bij waarop de tabellen stonden waarin ik de inkomsten en de uitgaven van de overheid had gegoten. Vooraan zaten FrankVandenbroucke en Bea Cantillon. Ik stak mijn hand op en zei: 'We kunnen daar, daar en daar minder uitgeven. En als we dat allemaaldoen, kunnen we daar wat extra uitgeven.' Dat was een bom. Toen kwam het antwoord: 'Ja maar, de belasting op arbeid is absoluutnoodzakelijk om de sociale zekerheid te financieren.' Ik zei: 'Maar in Denemarken doen ze het al op een andere manier. Het kan dusanders!'Ruim twintig jaar later staat een taxshift op de politieke agenda, maar voor de komende jaren blijven de belastingen op arbeid in Belgiëbij de hoogste ter wereld. Vivant is verveld tot een beweging. Een jaarlijkse reünie, een website. 'Ach, Vivant. Ik wist niet dat het zoerg zou zijn, nee. Ik mocht geen reclame maken op tv, werd niet uitgenodigd voor debatten. Kort na onze eerste verkiezingen, waarbijwe een op de veertig stemmen wonnen, werd de kiesdrempel ingevoerd. Er is een oligopolie van partijen dat zichzelf beschermt.' Endus blijft hij trekken en sleuren van aan de zijlijn? 'Ik trek en sleur niet. Dat heb ik er niet meer voor over. Maar ik heb het geluk dat ikeen helikopterzicht over de maatschappij heb. Ik ben een van de weinigen die begrijpen hoe dit land werkt. Daar probeer ik wat mee tedoen.'Hij beseft dat hij weerstand oproept. 'Ik weet dat sommigen denken: die ambetanterik is daar weer. Die arrogante Duchâtelet. Maar ikdoe dit met de beste bedoelingen. Ik wil dat het vooruitgaat.' Links in de verte ligt Stayen, het complex rond voetbalclub Sint-Truidendat in handen is van Duchâtelets echtgenote. Omdat hij met Standard Luik in 2011 een andere club kocht, hevelde hij Stayen overnaar zijn vrouw. Hij vertelt onverstoord hoe die weerstand er al was bij zijn eerste werkgever, Bell Telephone in Antwerpen. 'Toenal probeerde ik problemen die ik tegenkwam in het bedrijf creatief op te lossen. Sommigen verweten me ambitie en zagen me alseen bedreiging. Maar ik deed het nooit uit ambitie, alleen omdat ik het interessant vond. Een analyse maken en de juiste oplossingformuleren, dat is wat ik graag doe.''Ik wil niet hautain overkomen, maar ik sta natuurlijk wel ergens voor. Ik weet dat ik iets kan.'Duchâtelet combineert een enorme zelfverzekerdheid met uiterlijke bescheidenheid. De man van een half miljard rijdt met een CitroënC5. Hij pakt uit met zijn visie, niet met zijn centen. 'Ik kan niet echt genieten van grote luxe. Ik vind dat een mens nederig moet zijn. Ikwil niet hautain overkomen. Maar ik sta natuurlijk wel ergens voor. Ik weet dat ik iets kan.'Intimi noemen hem 'erg innemend als je hem goed kent'. 'Maar soms denkt hij zo snel dat het mensen op de zenuwen werkt.'Duchâtelet: 'Weet u, eigenlijk doe ik dit niet graag. Ik hou niet van interviews. Op dit moment zou ik andere dingen kunnen doen.Maar ik wil dat mijn boodschap de mensen bereikt. Ik heb het via de politiek geprobeerd, nu probeer ik het langs onderen. Als genoegmensen lezen wat ik te zeggen heb, zullen zij misschien politici en vakbonden aanspreken en hun duidelijk maken dat het andersmoet.'Hij vertelt over het Belgische sociaal systeem 'dat net een huis is van na de Tweede Wereldoorlog'. '95 procent van onze wetten enregels stammen uit een tijd dat het internet nog niet bestond. Waanzin, als je bedenkt hoe bepalend het internet is. We beleven eenperiode van ongelooflijke verandering, maar onze politieke en onze maatschappelijke instellingen zijn totaal niet mee. Ons sociaaleconomischmodel met werkloosheidssteun, pensioen en zorg is meer dan zestig jaar oud. Er is links en rechts wat aan geprutst,maar het is nog altijd gebaseerd op de situatie van toen. En toen, dat was een tijd waarin de Belgische economie gesloten was, hetomgekeerde van vandaag. De essentie, dat was in die tijd een stijging van de productiviteit in de industrie. Dus werd het hele socialesysteem gekoppeld aan arbeid.''Hopeloos achterhaald', fulmineert hij. 'In al die jaren is het huis verbouwd, maar het is lelijk. De vensters zijn te klein, het is slechtgeïsoleerd, de ramen zijn in enkel glas. Robotten en automaten nemen steeds meer arbeid voor hun rekening. Het gaat almaar minder om 'jobs, jobs, jobs' centraal te stellen in een economie. De motor van een economie moet koopkracht zijn. Dan kom je vanzelfbij het basisinkomen uit. Links is tegen omdat het de macht van de vakbonden uitholt. Rechts vindt het maar niets, omdat je ook gelduitdeelt aan mensen die niets doen. Maar er wordt nu al heel veel geld uitgedeeld: kindergeld, pensioenen, uitkeringen. Als je datsamentelt, heb je bijna genoeg om iedereen een basisinkomen te geven. Tewerkstelling wordt dan het gevolg van koopkracht. De enemens zal geld verdienen, omdat de andere zijn basisinkomen uitgeeft.''Als we niet bijsturen, stevenen we op een muur af. Misschien dat dit land nog eerder kapot gaat dan dat ik gelijk krijg. Politiciverdienen aardig, dat brengt hen in een comfortzone. Het systeem ter discussie stellen zou masochisme zijn. Het gevolg is dat deoverheid zichzelf voorbij groeit. De lonen van werknemers stijgen niet meer, maar de overheid geeft wel een kwart meer uit dan tienjaar geleden. Sinds de federalisering vijftig jaar geleden is het overheidsbeslag op onze welvaart van 30 naar 54 procent gegaan, eenstijging van 80 procent. Pas op, ik begrijp politici. Het zijn mensen: zoals u en ik denken ze in de eerste plaats aan zichzelf. Het is niethun fout, maar een systeemfout. Wie onderdeel is van het systeem, is slecht geplaatst om het te herontwerpen.''Als je de rijkste tien gezinnen in dit land hun vermogen afneemt, kan je België twee maanden draaiende houden.'We vragen wie ooit het vuur aan de lont heeft gestoken? Wie hem heeft gevormd? Hij denkt na. 'Geen idee. Ik kom uit eenbescheiden, conservatief milieu waar de kinderen niet echt werden aangemoedigd om nieuwe dingen te proberen. Ik gingvoor ingenieur, omdat dat me het moeilijkst leek. Ik wilde de grootste uitdaging. Daarna heb ik nog toegepaste economischewetenschappen gestudeerd.' En dan opnieuw: 'Eigenlijk gebruik ik gewoon mijn gezond verstand. Lees de rapporten van de NationaleBank. Enfin, dan kom je toch tot dezelfde conclusies?'We komen aan bij de brouwerij van Wilderen. 'Een onwaarschijnlijk stuk industrieel erfgoed dat dertig, veertig jaar heeft staanverkommeren. Maar nu is het prachtig gerestaureerd, nietwaar? En zonder dat het de stad een eurocent heeft gekost.' Hij vertelt hoeeen ondernemer aan de oude stokerij een nieuwe heeft gebouwd, en dat er vandaag 250 flessen sterke drank per dag buitengaan. 'Invele andere steden en gemeenten worden restauraties betaald met belastinggeld. Om daarna te verkommeren, omdat er geen 'leven'in het project zit. Dit is een voorbeeld van hoe de overheid geen uitgavenpost hoeft te zijn voor de maatschappij, maar kan helpen.'Duchâtelets filosofie pakt in Sint-Truiden, maar hoe keer je een tanker als de Vlaamse overheid? Of de federale? Hij geeft toe dat deopdracht enorm is. 'Het begint met het probleem te erkennen. Als ik dan de socialisten en de vakbonden naar de rijken zie wijzen,in plaats van hun eigen falen toe te geven... Een vijfde van alle belastingen komt al uit vermogens. Als je de rijkste tien gezinnen indit land hun vermogen afneemt, kan je België twee maanden draaiende houden. Twee maanden!' Hij grinnikt. 'De staat wordt danaandeelhouder van AB InBev en wellicht van Melexis. En ik denk niet dat het beleid van de overheid bepaald de beste optie is voor diebedrijven.''Mensen zijn moeilijker in te schatten dan overheidsfinanciën. Ik ben niet empathisch.''Zullen we hier een stukske kaas bij eten?', vraagt Duchâtelet bij een tripel op het terras. Als we hem nog eens vragen of hij echt nooittwijfelt, trapt hij op de rem. 'Voilà, voilà. Je hebt het zeker?' Hij kruist zijn armen en zegt, na enig aarzelen: 'Het grootste probleem duiktop als je onvoldoende informatie hebt, of als je informatie onbetrouwbaar is. Dat vind ik serieus ambetant. Mensen zijn moeilijker in teschatten dan overheidsfinanciën. People management is zeker niet mijn sterkste punt. Ik ben niet empathisch.' Waarop de ingenieurmet de helikoptervisie het weer overneemt: 'Zeer interessant, eigenlijk. Want mijn ondergevoeligheid is heel coherent.''Je kan dat deels oplossen met een les luisterbereidheid, maar niet alles. Of ik echt lessen gevolgd heb? Nee, nee. Ik heb gaandewegheel veel geleerd. Uit mijn fouten. Ik treed bijvoorbeeld niet meer op als financier, omdat het te vaak is fout gegaan. Ik word nog altijdbenaderd door ondernemers, maar ook door mensen die denken dat ik de sociale zekerheid ben. Elke week krijg ik nog zo enkelemails. Ik antwoord altijd vriendelijk, maar ik moet die mensen ontgoochelen. Ik doe het niet meer. In 90 procent van de gevallen ben ikmisbruikt.' Hij trekt een verveeld gezicht. 'Ja, dan ligt het ook aan mezelf. Dan besef je dat je beter moet luisteren, maar ook waar jegrenzen liggen.'Ook bij Standard Luik lijkt Duchâtelet op de grenzen van zijn analytische mindset te zijn gestoten. De populaire trainer Mircea Rednickreeg geen contractverlenging, waardoor Duchâtelet zwaar botste met supporters. Ze verweten hem uit te zijn op snel geldgewin. Dewonde is nog niet genezen: af en toe wordt nog om zijn ontslag geschreeuwd, Duchâtelet dreigde even de club te verkopen. Tot nu wilhij er geen woord over kwijt. Voetbal komt enkel ter sprake als hij opmerkt dat mensen meer bezig zijn met voetbal dan met politiek.'Ze haken af. Ze willen hun verstand niet vermoeien. Dat klinkt misschien raar, maar ik vind dat een opmerkelijke en kwalijke evolutie.'Ook als we vragen wat hij nog wil bereiken, schemert zijn voetbalavontuur door. 'Volstrekt niets', antwoordt hij. 'Alles wat ik doe, istijdverdrijf. Ik ben graag bezig. Weet u wanneer ik het meest geniet? Als ik in mijn zetel zit met mijn computer. Als ik kan researchenover allerhande onderwerpen. Als ik analyses kan maken en oplossingen kan zoeken.' Is geld nog een motivatie? Was het er ooit één?'Het was nooit de bedoeling rijk te worden. Ik ben per toeval ondernemer geworden, en per toeval rijk. Echt waar. Ik wilde niet per sezelf de touwtjes in handen hebben. Indertijd zijn we met Melexis begonnen omdat we dachten dat we gelukkiger zouden zijn als weonze eigen baas waren.''In alles wat ik doe, is gelukkig zijn altijd het eerste streven. En dat lukt vrij aardig. De dag dat ik iets niet zo aangenaam meer vind,stop ik ermee. Ik ben niet wrokkig of bitter. Natuurlijk zou ik willen dat het land beter werd bestuurd. Maar je moet elk probleemproberen te plaatsen, opdat je er niet aan kapot gaat. Ik kan dat. Dankzij mentale training. In mijn verstand zijn er een aantal vakjes,waaronder een rationeel en een emotioneel. Het rationele zegt tegen het emotionele: 'Jongen, vergeet niet dat uw belangrijkste doelstelling gelukkig zijn is.' Dan antwoordt het emotionele: 'Ja, maar de wereld zal vergaan!' Waarop het rationele: 'Ja, maar dewereld vergaat sowieso.' Op den duur wint mijn rationele deel het altijd. Dan zijn de dingen geplaatst en dan is het gedaan.''Voilà, voilà. Dat was het?'BIORoland Duchâtelet (68) is oprichter van een elektronica- imperium met de chipfabrikant Melexis als bekendste onderneming,geestelijke vader van de politieke beweging Vivant en voorzitter van voetbalclub Standard Luik. Hij is een van de rijkste mensen vanhet land, met een vermogen dat enkele jaren geleden op een half miljard euro werd geschat. Hij heeft twee kinderen met zijn huidigepartner Marieke Höfte en vier kinderen uit zijn eerste huwelijk. Tot 2012 was hij schepen van Financiën in Sint-Truiden.

Bron: De Tijd, 24 januari 2015 p. 45
Autuer: Peter De Groote 

← Terug naar het overzicht

Meer nieuws

  1. 7 september 2017 In dialoog met politici over het basisinkomen: zaterdag 23 september 2017
  2. 23 juni 2017 Betaalbaarheid basisinkomen
  3. 29 maart 2017 Basisinkomen voor iedereen: durven we het aan?
  4. 4 januari 2017 Wat als... iedereen zomaar 560 euro per maand krijgt
  5. 27 december 2016 Zes op tien Vlamingen wil basisinkomen voor iedereen