Waarom ik lid ben van Vivant?

'Vivant maakt ons weer menselijker'

'Ik kom uit de gezondheidssector. Daar moeten we zoveel mogelijk activiteiten doen die de kassa laten rinkelen. Serieuze therapeuten hebben daar last van: ze kunnen hun verzorgingsrol niet echt waarmaken. Daardoor heerst er nu een gespannen klimaat met veel stress. Met Vivant gaat dat grondig veranderen. Het basisinkomen heeft effecten op alle gebieden. Je krijgt voor iedereen een veel veiliger systeem.'

Annick Dekeyser, kinesiste, Tubize

'Dan wordt het ook plezanter'

'Vivant is een vrolijke partij. Het basisinkomen is een mooie techniek om het leven voor iedereen plezanter te maken. En dat is toch de basis van een hogere levenskwaliteit?'

Johan Behets, consultant, Brasschaat

'Basisinkomen oplossing voor sociale zekerheid'

'Ik heb 18 jaar bij General Motors gewerkt. Ik was daar ook reservedelegué in de ondernemingsraad. Ons hele systeem van sociale zekerheid zijn we vandaag aan het afbreken. Terwijl onze grootouders daar zo voor gevochten hebben! In het programma van Vivant zitten veel mogelijkheden om dat weer recht te trekken.'

Gilbert Hars, vakbondsmilitant, Deurne

Positieve effecten van het basisinkomen

Zijn de positieve gevolgen van een basisinkomen vandaag al helemaal te overzien? Op heel veel gebieden lost het basisinkomen problemen op. Een paar voorbeelden:

• De sociale zekerheid wordt eenvoudiger, doorzichtiger en rationeler

Daardoor slokt de sociale zekerheid veel minder administratiekosten op. Allemaal geld dat vrijkomt voor socialere doeleinden.

• Het basisinkomen is een effectief middel om armoede te bestrijden.

Armoedevallen verdwijnen omdat je je basisinkomen kan combineren met betaald werk. Mensen die vandaag uit de boot vallen, krijgen bestaanszekerheid. Denk maar aan huismoeder of huisman, aan artiesten, sportmensen of zelfstandigen.

• Het basisinkomen houdt geen rekening met je gezinstoestand of met je werksituatie.

Daarin krijg je dus meer vrijheid van handelen en meer keuzevrijheid. Uitkeringsgerechtigden krijgen geen negatief etiket meer opgeplakt: iedereen krijgt namelijk een basisinkomen.

• Invloed op de werkgelegenheid

De werkloosheidsval die verdwijnt, de lagere arbeidskost die kunstmatig hoge kosten doet verdwijnen, de initiatiefruimte die je krijgt om zelf je eigen werk te regelen. Het basisinkomen is de manier om een einde te maken aan onvrijwillige werkloosheid. De manier om echt het recht op arbeid te realiseren. Stuk voor stuk zijn het voldoende redenen om te kiezen voor het basisinkomen.

• Fijnere analyse van twee effecten van het basisinkomen

Met een basisinkomen gaan mensen wellicht meer samenwonen (terwijl de sociale zekerheid vandaag aanzet tot zoveel mogelijk apart gaan hokken). Iedereen krijgt toegang tot ideële arbeid en tot zorgarbeid. En ten slotte zijn ook de ecologische effecten mooi meegenomen.

Basisinkomen brengt mensen bij elkaar

De mens is van nature een sociaal en gezellig wezen. Mensen zijn en wonen graag bij andere mensen. Als ze kiezen voor een samenlevingsverband, denken ze aan hun sociaal welzijn en aan economische besparingen.

Vandaag versnippert onze sociale zekerheid heel sterk. Onze sociale zekerheid individualiseert in plaats van mensen samen te brengen: werklozen die samenwonen, verliezen een deel van hun uitkering. Er zijn gehandicapten en gepensioneerden die hun trouwplannen vandaag laten varen, omdat de inlevering te zwaar zou zijn. Dan liever apart blijven wonen, eik op zijn eigen eiland. Onze sociale zekerheid op zijn smalst.

Het basisinkomen maakt geen onderscheid tussen samenwoners of mensen die alleen wonen, geen onderscheid tussen gezinshoofden en hun 'niet-geëmancipeerde onderdanen', Frauduleus samenwonen kan niet meer. Iemand 's morgens vroeg uit zijn bed lichten om te checken of hij wel alleen slaapt: dergelijke inbreuken op de privacy en de menselijke waardigheid worden eindelijk overbodig. Het basisinkomen is een strikt individueel en onvoorwaardelijk recht voor iedereen. Wie gaat samenwonen, hoeft geen stuk basisinkomen in te leveren. Op samenwonen kan nooit een sanctie staan. In het systeem van Vivant levert samenwonen alleen maar sociale en economische schaalvoordelen op. Daardoor gaan mensen dat wellicht vaker doen. Door hun rationeler energieverbruik en hun minder individuele consumptie is dat meteen een 'groen' voordeel van het basisinkomen. Misschien laat het basisinkomen zelfs meer mensen kiezen voor 'bewust consuminderen'? In eik geval kiezen vrije, creatieve mensen vrij en creatief hoe ze het liefst met anderen samenleven.

'Niemand zal onderworpen worden aan willekeurige inmenging in zijn persoonlijke aangelegenheden, in zijn gezin, zijn tehuis of zijn briefwisseling, noch aan enige aantasting van zijn eer of goede naam. Tegen een dergelijke inmenging of aantasting heeft een ieder recht op bescherming door de wet.'

Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, artikel 12.

Dat het basisinkomen ook sterk herverdelend werkt, blijkt duidelijk als je kijkt naar gezinnen waar maar één partner een betaalde job heeft. Die eenverdieners zitten vandaag vooral in de lagere inkomenscategorieën in het systeem van Vivant krijgt hun partner er een basisinkomen bovenop. Voor de meeste eenverdienergezinnen is zo'n extra inkomen zeker geen overbodige luxe.

Recht op ideële arbeid en op zorgarbeid voor iedereen

Vivant pleit voor recht op betaalde arbeid voor iedereen. Maar arbeid is meer dan alleen maar een betaalde job voor de anonieme markt van goederen en diensten. Daarom pleit Vivant ook voor recht op ideële arbeid en zorgarbeid voor iedereen. De economie zou niet eens blijven draaien als mensen niet voortdurend onbetaalde zorgarbeid voor elkaar zouden verrichten. Of als ze niet voortdurend spontaan nieuwe bekwaamheden zouden ontwikkelen. Zelfs in onze moderne samenleving steken de mensen nog altijd meer tijd in onbetaalde arbeid dan in gesalarieerd werk.

Neem nu een student: studeren is toch werken? Of mensen die zorgen voor hun bejaarde of zieke familieleden. Of alles wat met opvoeding te maken heeft: dat is 'werk', zonder dat je goederen produceert, en zelfs als je geen betaalde diensten levert. Ook als die ideële arbeid en die zorgarbeid onbezoldigd blijven, zijn ze voor onze economie levensnoodzakelijk. Het is een kwestie van verantwoordelijkheid die we voor elkaar opnemen.

Natuurlijk stelt de samenleving sommige mensen voltijds vrij voor studie en onderwijs, wetenschappelijk onderzoek, zorg voor zieken en bejaarden. Het blijven sectoren waarin we betaalde jobs nodig hebben.

Maar eigenlijk is studie in de breedste zin, of zorg voor onze naastbestaanden ook een zaak van iedereen. Studie en zorg maken gewoon deel uit van een volwaardig menselijk bestaan. Om volledig mens te zijn, heb je ruimte nodig voor al deze vormen van onbetaalde inzet. Iedereen heeft een bepaalde marge nodig om belangeloos te kunnen leren, om te zorgen voor kinderen of ouderen, of gewoon om vrijwilligerswerk te doen. Allemaal activiteiten die berusten op spontane kwaliteiten als belangstelling, empathie en betrokkenheid. Die kwaliteiten zijn onbetaalbaar en zelfs niet te koop. Maar je kan er wel ruimte voor scheppen. Precies dat is een belangrijke rol van het basisinkomen: ruimte scheppen voor leren en studie, voor zorgarbeid en vrijwillige inzet.

Zonder deze spontane activiteiten functioneert een samenleving eigenlijk niet. Vandaag doen we alsof alleen betaalde arbeid 'echt werk' is, en we parasiteren grotendeels op de onbetaalde arbeid waarvoor steeds minder ruimte overblijft. Door geen ruimte te bieden voor onbetaalde inzet, verspreiden we het zichzelf bevestigend beeld dat mensen alleen maar iets doen voor geld. Precies daardoor vernietigen we maatschappelijk vertrouwen en sociaal kapitaal. Het basisinkomen gaat daartegenin. Door het basisinkomen in te voeren erkennen we elkaars vermogen tot empathie, belangstelling en betrokkenheid. Zo bouwen we meer sociaal kapitaal op.

Met je basisinkomen krijg je effectief ruimte om met ideële arbeid of zorgarbeid bezig te zijn. Een vorm van concrete solidariteit.

Zorgt het basisinkomen dan niet voor profiteurs?

'Wie niet werkt, zal niet eten!'

'Met het basisinkomen creëer je niets dan luilakken en profiteurs!'

'Eigenlijk is het oneerlijk: je geeft aan iedereen even veel basisinkomen. Sommige mensen gaan daarvan veel teruggeven in de vorm van ideële arbeid, zorgarbeid en sociaal kapitaal. Maar andere mensen kruipen met hun basisinkomen in hun cocon en geven er niets van terug aan de gemeenschap. Echte democratie is: iedereen krijgt volgens behoefte en iedereen geeft volgens wat hij kan.'

Het is het belangrijkste argument tegen een basisinkomen: een inkomen moet je verdienen. ie moet er iets voor doen, het kan niet onvoorwaardelijk zijn. Vraag is dan: wat moet je ervoor doen? Hoe meet je dat? Als we democratisch beslissen om aan elkaar een basisinkomen te geven, dan doen we dat natuurlijk ook om ruimte te scheppen voor meer ideële arbeid, meer zorgarbeid, meer sociaal kapitaal. Met andere woorden betekent dat: meer ruimte geven aan fantasie, aan menselijke bekommernis, aan vertrouwen. Want voor vernieuwende ideeën moet de fantasie vrij stromen. Concrete menselijke bekommernis is de bron van elke zorgarbeid. En vertrouwen is de 'stof' waaruit sociaal kapitaal bestaat. Maar hoe dwing je fantasie af? Hoe meetje bekommernis of vertrouwen? Ze zijn per definitie niet afdwingbaar en niet meetbaar. De staat heeft zich daarmee niet te bemoeien.

Natuurlijk is het basisinkomen een investering die we samen als gemeenschap doen. En natuurlijk heeft de gemeenschap het recht om te verlangen dat er tegenover die gezamenlijke investering een 'sociaal inkomen' staat. Maar dat sociaal inkomen is ondeelbaar, onmeetbaar en op individueel niveau oncontroleerbaar. Er is maar één norm om te checken of dit sociaal inkomen groot genoeg is: een democratische beslissing van de hele rechtsgemeenschap. Als je het basisinkomen alleen bekijkt vanuit de ontvanger, dan levert het privé inderdaad vrije ruimte op. Maar bekijk het basisinkomen ook even van de andere kant, vanuit de gemeenschap die het geeft: dan zit je veel dichter bij het wezen van het basisinkomen. Het is iets dat we aan elkaar geven, collectief, na een democratische beslissing van de hele rechtsgemeenschap. En voor de hele rechtsgemeenschap levert het collectief een belangrijk 'sociaal inkomen' op.

Een mens werkt niet voor geld alleen

Wat motiveert mensen om te werken? Uit antropologisch en sociologisch onderzoek blijkt dat mensen niet vooral voor het geld werken. Geld is een externe motivator: een motivatie van buitenaf. Mensen zijn ook uit zichzelf gemotiveerd om van alles te doen. Leg je zwaar het accent op geld om iets van iemand gedaan te krijgen, dan breek je de interne motivatie zelfs af. Dat verschil tussen externe en interne motivatie bleek in Amerika zodra bloedgevers geld kregen: mensen die vroeger gratis en vrijwillig bloed gaven, haakten massaal af. Een externe motivatie (geld) maakt de intrinsieke motivatie dus soms gewoon kapot. Vandaag worden mensen verplicht om te werken voor geld. Motiveer mensen door het werk zelf, en je ziet meteen de kwaliteit van hun werk verbeteren. Het basisinkomen leidt beslist niet tot meer profitariaat. Wél tot meer sociaal kapitaal.

Basisinkomen en mensenrechten

Het basisinkomen is de uitdrukking van een fundamenteel mensenrecht: het recht op menswaardig leven. Zonder basisinkomen krijgen de rechten van de mens nauwelijks concreet inhoud. Bovendien kan onze economie niet functioneren zonder ideële arbeid, zonder zorgarbeid, zonder sociaal kapitaal Ook daarvoor creëert het basisinkomen meer ruimte.

Deel 1 van dit manifest begon met artikel 1 van de Universele Verklaring in de Rechten van de Mens. Daarin staat dat we 'begiftigd zijn met verstand en geweten' en dat we ons jegens elkaar 'in een geest van broederschap' moeten gedragen. Dat kun je ook lezen als: 'Mensen zijn in staat in sociaal kapitaal op te bouwen. Zonder dat sociaal kapitaal is geen menswaardig bestaan mogelijk.'

Je kunt mensen natuurlijk dwingen om alleen maar mee te draaien in een economische `rat race'. Hun fysiek bestaansrecht en hun inkomen alleen maar laten afhangen van hun betaalde arbeidsprestaties. De samenleving die dat doet, signaleert aan haar mensen: eigenlijk tel jij alleen maar mee als economisch producent, niet als drager van geweten of als producent in sociaal kapitaal. Het basisinkomen draait dit systeem helemaal om: daarmee laat de samenleving aan iedereen weten dat je geweten en je vermogen om sociaal kapitaal op te bouwen wél belangrijk zijn en ruimte krijgen. Eigenlijk is dat besef onbetaalbaar. Maar het basisinkomen is een ongelooflijke stap in de goede richting.